Interview Choreograaf Sidi Larbi
Cherkaoui
'CULTUURVERSCHILLEN ZIJN EEN RIJKDOM'
De Belgisch-Marokkaanse choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui
wil leren van alle dansstijlen. Na kathak, kuchipudi en oosterse
gevechtsdans stort hij zich nu op flamenco. 'Ik durf nu met
strakke, complexe ritmes het podium op te eisen.'
'Een duin is geen twee dagen hetzelfde. Loop je de ene keer naar
het strand, heeft hij die vorm. Speelt de wind ermee, is het een
andere duin.' Zo'n natuurlijk vermogen tot veranderen, hij zou
willen dat hij het had, als choreograaf, danser en mens. Zo soepel
meedeinen met invloeden van buitenaf, zonder weerstand van vorm
verschieten en toch in het hart dezelfde blijven.
De Belgisch-Marokkaanse choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui (34) kan
lyrisch praten over zand. Alsof hij jaloers is op de mogelijkheden
en verschijningsvormen ervan. Samen met de Spaanse flamencodanseres
Maria Pagés (46) maakte hij het poëtisch duet Dunas dat 'duin' of
'woestijn' betekent. Ter voorbereiding trokken ze met hun beide
partners door de woestijn in het zuiden van Marokko, het land van
Cherkaouis vader. Om elkaar en het zand beter te leren kennen. Dat
leverde voldoende materiaal voor bijna anderhalf uur dansavontuur.
Volgend weekend komt de voorstelling naar Nederland tijdens het
festival Julidans in Amsterdam. Begin augustus is hij hoofdact op
Festival Boulevard, in Den Bosch, met het groepsstuk Babel(words)
van zijn net opgerichte gezelschap Eastman.
Goudgele doeken glinsteren in Dunas als de gloed van de Sahara:
zonovergoten vlaktes, broeierig, warm. Cherkaoui en Pagés laten
zich in het begin dragen door het stof. Ze buigen langzaam naar
elkaar toe. Om elkaar op live muziek - Arabisch zang, flamenco
percussie - dansend te raken. Zand is er ook letterlijk, wanneer
Cherkaoui halverwege razendsnel zandtekeningen maakt en wegveegt.
Als kind kriebelde hij ook al nachtenlang vellen vol. Zo, zegt hij,
werd zijn liefde voor dans geboren: met bewegingen in de lucht
tekeningen maken, die weg zijn op het moment dat je ze ziet. Een
overheadprojector vergroot in Dunas de vloeiende zandcreaties op de
achterwand: animaties van mensen, dieren, levensbomen.
Cherkaoui , begonnen in streetdance, jazzdans en variété, groeide
met steun van Alain Platel van Les Ballets C. de la B. in een paar
jaar uit tot een van de belangrijkste moderne-danschoreografen van
België.
Zijn ambitie lijkt zo veel mogelijk andere dansstijlen te ontmoeten
en leren te begrijpen. Inmiddels heeft Cherkaoui talloze
succesvolle rendez-vous op zijn naam staan: kathak met Akram Khan
(Zero Degrees), kuchipudi met Shantala Shivalingappa en oosterse
gevechtsdans met Shaolinmonniken (Sutra).
Maar met de kunstvorm flamenco had hij op voorhand niets speciaals,
zegt hij na de première van Dunas in Brugge. 'Het is een
transparante dans. Emoties worden geuit in ritmes. Die eerlijkheid
wordt in de moderne scene gewantrouwd.
'Tijdens een prijsuitreiking zes jaar geleden in Monte-Carlo,
ontmoette hij echter Maria Pagés, bekend als 'de danseres met de
eindeloze armen'. 'Zij heeft een zoon van 20 en verloor nog niet zo
lang geleden haar man. Mijn vader stierf toen ik 19 was. Dat zorgde
voor verwantschap en uren gespreksstof.' Er groeide
vriendschap.
Cherkaoui leerde van Pagés rechtop te blijven staan. 'Ik heb een
natuurlijke neiging tot beweging naar de grond.' Pagés ging op haar
beurt partnerwerk aan. 'In flamenco raken dansers elkaar nauwelijks
aan. Wij maken lijfelijk contact.' Het duo laveert tijdens Dunas
door allerlei man-vrouw-verhoudingen: moeder en zoon, vader en
dochter, geliefden. Lastig maar leerzaam vond hij de afwijkende
ritmes van twaalf tellen. 'Ik durf nu met strakke, complexe ritmes
het podium op te eisen. Dat gebruik ik ook in de openingsscène van
Babel(words).'
Met Babel(words) opent Cherkaoui begin augustus het theaterfestival
Boulevard in Den Bosch. Het is de eerste voorstelling van zijn
nieuw opgerichte gezelschap Eastman, wat 'man van het oosten'
betekent, letterlijk de vertaling van zijn achternaam. Zoals Larbi
Arabisch is voor 'de Arabier'.
Na tropenjaren van extreem veel samenwerking - achttien
voorstellingen in negen jaar tijd - was Cherkaoui twee jaar geleden
toe aan rust. 'Ik voelde me eenzaam. Dan zat ik weer in New York of
Singapore, dan weer in China. Je wordt publiek. Het is moeilijk om
zo je vrijheid te behouden.' Hij ging in retraite bij de
Shaolin-monniken. Maakte met hen de bejubelde productie Sutra. En
besloot in China om terug in Antwerpen een eigen gezelschap op te
richten.
Voor Babel(words) vertrok hij vanuit taalverwarring. 'Ik hou van
etymologie, zoek graag naar de herkomst van woorden. Die heeft
bijna altijd wortels in meerdere culturen. Alles hangt meer met
elkaar samen dan we denken. Arena betekent bijvoorbeeld zand en olé
komt van Allah, god. Dat is toch fraai: iemand zo mooi zien dansen
dat het Gods werk lijkt.' Voor zijn tableau koos hij dansers met
dubbele wortels. 'Een Filippijn is in Noorwegen geadopteerd. Een
Brit is Indisch geboren. Die diversiteit deel ik als Belgische
Marokkaan, katholiek en islamitisch grootgebracht. Ik ben
linkshandig geboren en rechtshandig opgevoed. Taalverwarring en
cultuurverschillen zijn geen straf maar een rijkdom. Natuurlijk
levert het conflicten op, dat is de menselijke natuur. Maar de
schoonheid ervan is groter.'
De Britse beeldhouwer Antony Gormley, die voor de monniken in Sutra
strakke houten speelkisten ontwierp, maakte voor Babel(words) vijf
raamwerken, megagrote bouwstenen, als een assemblage van doosvormen
in de geest van architect Le Corbusier. De dertien performers
schuiven, tollen en stapelen met de metalen frames, ze sluiten
elkaar dreigend in en uit. Ieder vecht voor eigen levensruimte in
het functionele decor dat dient als klimrek en skyline. Maar soms
gaat het samen. 'Als je goed kijkt, hebben de vijf frames allemaal
hetzelfde volume. Babel(words) gaat ook over het gevoel van
gelijkheid. Iedereen is deel van het grote geheel en in verhouding
hetzelfde, of je nu Nederlander bent of Marokkaan.' Uiteindelijk
bevrijden de dansers elkaar en worden de blokken met man- en
spankracht in elkaar gestapeld, tot een (wel volbrachte) Toren van
Babel.
Cherkaoui, homoseksueel, veganist en boeddhist, houdt van zo'n
organische samenhang. Zo flexibel als hij is, kneedbaar in beweging
en meevibrerend met andere dansstijlen, heeft hij ondertussen toch
van binnen zijn rust hervonden: Cherkaoui is een duin in de
dans.
Sidi Larbi Cherkaoui
1976 geboren in Antwerpen, zoon van Vlaamse moeder en
Marokkaanse vader.
1990 treedt op als danser in variétévoorstellingen en
televisieprogramma's
1993 studeert in Brussel aan P.A.R.T.S, de dansschool van Anne
Teresa de Keersmaeker
1994 behaalt de Prijs voor de beste Belgische danssolo in Gent,
een initiatief van choreograaf Alain Platel (Les Ballets C. de la
B.)
1995 werkt met Platel aan Iets op Bach, een stuk dat de hele
wereld rondgaat, en aan andere producties
2000 maakt vanaf nu eigen voorstellingen, waaronder het
droomdebuut Rien de Rien, Ook (met verstandelijk gehandicapten),
Foi (over de kracht van geloof), Tempus Fugit (over de absoluutheid
van tijd), In Memoriam (over afscheid en dood), Zero Degrees (over
dubbele culturele wortels), Myth (over de mythische essenties van
het menselijk bestaan), Apocrifu (over de gelijkwaardigheid van
geloofsvisies), Origine (over immigratie en vervreemding), Sutra
(over de spirituele beheersing van lichaam en geest) en
Babel(words) (over de rijkdom van taalverwarring).
2008 wordt door Ballet Tanz uitgeroepen tot Choreographer of the
Year
2010 richt eigen gezelschap op in Antwerpen: Eastman
Eastman - BABEL (words)