INGENIEUZE VERWARRING ALS GESCHIEDENISLES
Het theater is de handtekening van de mens. Woordtheater heeft
een duidelijke boodschap, danstheater daarentegen laat ruimte voor
een hemelsbrede interpretatie. Het beeld klopt vaak niet met het
verhaaltje van de makers. Deze gedachte zou het logisch
uitgangspunt geweest kunnen zijn van Babel [words], indien
vertrokken was van de etymologische betekenis. Babel, eigenlijk
Akkadisch babili, 'poort van de god' wordt namelijk in verband
gebracht met balal, wat zoveel betekent als 'in verwarring
brengen'. Dat is allerminst het geval met de voorstelling Babel
[words]van de Belgisch-Marokkaanse choreograaf Sidi Larbi
Cherkaoui, zoon van een katholieke moeder en een islamitische
vader.
Woord als
gids
Babel [words] mag dan een dansvoorstelling zijn, de
bodem en gids is wel het woord. De taal, een raderwerk van woorden,
is dan wel het middel bij uitstek ten bate van een betere
communicatie tussen de mensen, zij is ook verantwoordelijk voor
alle ellende. Bovendien is de taal het uithangbord van de cultuur.
Meer specifiek: het dialect. Waar Sidi Larbi blijkbaar verzot op
is. In de voorstelling komen dan ook heel wat dialecten aan bod,
maar ze worden gedomineerd door een Afrikaan die beter en vooral
mooier Engels spreekt dan George W. Bush of Margaret Thatcher ooit
hebben gedaan. Hij is de centrale figuur waarrond het verhaal
draait, zonder het te vertellen. De dansers beelden het uit. Wat
hij doet is een bloemrijke frasering aanbrengen op de woorden die
de oorzaak zijn van de ellende.
Het frame van de liefde
De ruwbouw en de verfraaiing worden versterkt door
driedimensionale, rechthoekige frames. Ze staan symbool voor de
ruimten waarin geleefd wordt, nu eens in leed dan weer in liefde:
een huis, een gevangenis, een sportzaal, een showroom, een metro op
spitsuur. De dertien dansers uit dertien landen, met dertien
verschillende moedertalen beelden het leven uit in deze ruimten, in
meer dan dertien stijlen. De dertien muziekvormen helpen hen
daarbij, waardoor de dans eerder aanleunt bij het acrobatische van
de Arabische cultuur dan bij de elegantie zo eigen aan de
Europese.
De basis van de productie is het verhaal van de toren van
Babel. Volgens het elfde hoofdstuk van het boek Genesis van de
Bijbel wilden de mensen, die één taal spraken, een stad bouwen met
een toren, waarvan de spits tot in de hemel reikt. Door die toren
zouden de stad en zijn bevolking beroemd worden. God vond dat geen
goed idee. Hij is het, en niet de mens zelf, die verwarring brengt
in hun taal, zodat de een niet meer verstaat wat de andere zegt en
de toren onvoltooid blijft.
De vraag is of de spraakverwarring verantwoordelijk is voor
het falen van het project. Sidi Larbi Cherkaoui brengt een duiding
aan. De toren, dankzij de stalen frames, geraakt wel voltooid,
ondanks de vele talen van de bouwers. De verwarring,
verantwoordelijk voor het verval van de toren nog voor de
inhuldiging, komt echter door de hoogmoed, gepuurd uit de culturen
van de bouwers. Culturen die gebouwd zijn of overleven dankzij een
god.
Duidelijke
boodschap
Eenvoudigweg gezegd: de god van Abraham, van Mohammed en
van alle goeroes zijn verantwoordelijk voor de ellende in de
wereld. De boodschap van Sidi Larbi is overduidelijk. De
toeschouwer hoeft er geen tekening bij. Babel [words] zit
ingenieus in elkaar, zowel wat het woord als het beeld betreft, en
beide worden bovendien één geheel. Het is dan ook puur genieten van
deze geschiedenisles met trekjes uit het verleden en gefocust op de
toekomst. Want Babel heeft altijd bestaan en bestaat nog steeds.
Het meest markante voorbeeld is New York. Maar ook Kuala Lumpur, de
hoofdstad van Maleisië is met zijn Petronas Twin Towers Babel. Net
als Dubai met zijn toren van 437 meter hoog. Iedereen wil de
grootste zijn, of ten minste doorgaan voor de grootste. Aan de
hoogmoed, letterlijk en figuurlijk, ontdekt men de decadentie van
de cultuur, die onherroepelijk moet lijden tot het verval van de
toren, en dus de cultuur.
Dat is de basisgedachte van deze productie. Zelfs al geraakt
de toren voltooid, de wereldvrede is er niet mee gebaat. Daarvoor
zorgt wel de zegepraal van de ontaarde culturele evolutie. De
mensheid zoekt naar de redding van zijn bestaan, maar geen
revolutie heeft / zal de ondergang verhinderen. Daarvoor is de
kanker van de verwarring al te kwaadaardig. En hij woekert in alle
ideologieën. De diaspora van alle volkeren is daar een treffend
voorbeeld van. Al heeft Sidi Larbi Charkou het wel niet zo verwoord
in de promotietekst van de persmap, vreemd dat zij de essentie
altijd ingewikkelder maken dan zij in wezen is, zo voelt de
toeschouwer wel aan wat hij heeft betoogd en uitgebeeld. Babel
[words] is een aanrader. Een voorstelling die elke theaterfan
moet gezien hebben. Om de inhoud en de schoonheid.